Viêm tụy cấp là gì? Nguyên nhân thường gặp và cách điều trị

Viêm tụy cấp là gì là thắc mắc của nhiều người khi bệnh xuất hiện đột ngột và gây đau bụng dữ dội. Đây là tình trạng viêm cấp tính của tuyến tụy, có thể diễn tiến nhanh và dẫn đến biến chứng nguy hiểm nếu chậm trễ điều trị. Hiểu rõ viêm tụy cấp là gì, nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết sẽ giúp bạn chủ động đi khám sớm, giảm nguy cơ tổn thương tụy lâu dài. Trong bài viết này, Phòng khám An Phước sẽ cùng bạn tìm hiểu cơ chế bệnh, triệu chứng, cách điều trị và phòng ngừa trong đời sống hằng ngày.

Xem thông tin dịch vụ hoặc đặt lịch khám tại: Phòng khám An Phước

Viêm tụy cấp là gì?

Viêm tụy cấp là tình trạng tuyến tụy bị viêm đột ngột, gây đau bụng dữ dội (thường ở vùng thượng vị) kèm theo rối loạn tiêu hóa. Bệnh có thể xuất hiện ở cả nam và nữ, nhưng thường gặp hơn ở người có thói quen uống rượu bia hoặc có bệnh lý sỏi mật.

Tuyến tụy là cơ quan nằm sâu trong ổ bụng, có hai vai trò chính:

• Tiết enzyme tiêu hóa giúp phân giải đạm, đường, chất béo.
• Tiết hormone (như insulin, glucagon) giúp điều hòa đường huyết.

Khi tụy bị viêm, các enzyme tiêu hóa hoạt hóa bất thường và “tấn công ngược” chính mô tụy, làm tổn thương cơ quan này và ảnh hưởng toàn bộ hệ tiêu hóa. Nếu không được xử trí kịp thời, viêm tụy cấp có thể dẫn tới:

• Hoại tử tụy
• Nhiễm trùng ổ bụng
• Suy hô hấp, suy đa tạng

Tuy nhiên, nếu phát hiện sớm, được theo dõi và điều trị đúng, phần lớn trường hợp có thể hồi phục và hạn chế biến chứng.

Nguyên nhân thường gặp gây viêm tụy cấp

Trước khi tìm cách phòng ngừa, cần hiểu những nguyên nhân thường gặp làm khởi phát viêm tụy cấp. Một số yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận nhiều trong thực hành lâm sàng.

• Sỏi mật

Sỏi mật là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm tụy cấp. Khi viên sỏi di chuyển và chặn lại tại ống mật – tụy, dòng chảy của dịch mật và dịch tụy bị tắc nghẽn. Enzyme tụy không thoát ra được sẽ ứ lại và hoạt hóa ngay bên trong tuyến tụy, gây tổn thương và viêm cấp.

Những người có tiền sử:

• Sỏi túi mật
• Sỏi ống mật chủ
• Đau hạ sườn phải tái đi tái lại

Cần được theo dõi sát và khám định kỳ để phát hiện, xử lý sớm, tránh biến chứng viêm tụy cấp.

• Uống rượu bia quá mức

Rượu bia là một trong những nguyên nhân thường gặp, đặc biệt ở nam giới trong độ tuổi lao động. Việc uống rượu lâu ngày với lượng lớn có thể:

• Kích thích tụy tăng tiết enzyme bất thường
• Gây tổn thương trực tiếp tế bào tụy
• Làm hình thành các cơn viêm tụy cấp tái phát, về lâu dài có thể tiến triển thành viêm tụy mạn.

Người có thói quen:

• Uống rượu bia hằng ngày
• Uống nhiều trong thời gian ngắn (nhậu say)

đều có nguy cơ cao và cần được tư vấn giảm hoặc dừng hẳn rượu bia.

• Tăng triglyceride máu

Khi mỡ máu (đặc biệt là triglycerid) tăng quá cao, các hạt mỡ có thể làm tổn thương tế bào tụy, kích hoạt phản ứng viêm. Nhóm nguy cơ thường gặp gồm:

• Người thừa cân, béo phì
• Ít vận động, ngồi nhiều
• Chế độ ăn nhiều đường, chất béo bão hò
• Đái tháo đường không kiểm soát

Kiểm soát mỡ máu bằng chế độ ăn lành mạnh, tập luyện đều đặn và xét nghiệm kiểm tra định kỳ là cách quan trọng để phòng viêm tụy cấp do tăng triglycerid.

• Thuốc và các yếu tố khác

Một số trường hợp viêm tụy cấp liên quan đến:

• Thuốc: như một số loại corticoid, thuốc lợi tiểu, thuốc hạ mỡ máu… (thường hiếm gặp và cần được bác sĩ đánh giá cụ thể)
• Nhiễm trùng: một số virus, vi khuẩn có thể gây viêm tụy.
• Chấn thương bụng, phẫu thuật vùng bụng: làm tổn thương tụy hoặc ống tụy.
• Yếu tố cơ địa, bất thường giải phẫu ống mật – tụy.

Trong nhiều trường hợp, viêm tụy cấp có thể xảy ra mà không tìm được nguyên nhân rõ ràng, gọi là viêm tụy cấp vô căn. Khi đó, việc theo dõi và tầm soát kỹ càng càng trở nên quan trọng.

Triệu chứng nhận biết viêm tụy cấp

Không phải ai cũng nhận ra sớm viêm tụy cấp, vì dấu hiệu ban đầu có thể dễ nhầm với bệnh lý dạ dày – ruột. Tuy nhiên, một số triệu chứng điển hình thường gặp là:

• Đau bụng dữ dội vùng thượng vị, đau có thể lan ra sau lưng, tăng khi nằm ngửa, giảm khi ngồi gập người.
• Buồn nôn, nôn nhiều, chán ăn, đầy bụng, rối loạn tiêu hóa.
• Sốt nhẹ, mệt mỏi, cảm giác kiệt sức, nhịp tim nhanh.
• Vàng da, vàng mắt nếu kèm tắc mật do sỏi hoặc tổn thương đường mật.
• Trường hợp nặng có thể tụt huyết áp, khó thở, suy hô hấp, đau bụng lan rộng, bụng chướng.

Khi có cơn đau bụng dữ dội kéo dài, kèm nôn ói và mệt nhiều, người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm để được chẩn đoán chính xác. Không nên tự uống thuốc giảm đau hoặc chống nôn kéo dài tại nhà vì có thể che lấp triệu chứng, làm chậm trễ điều trị.

Xem thêm: Viêm tụy cấp có nguy hiểm không? Những biến chứng cần lưu ý

Cách điều trị viêm tụy cấp

Viêm tụy cấp là tình trạng cần được theo dõi tại cơ sở y tế, đặc biệt là những trường hợp trung bình – nặng. Tùy mức độ, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

• Điều trị nội khoa

Mục tiêu là giúp tụy “nghỉ ngơi” và hỗ trợ cơ thể qua giai đoạn viêm cấp. Thường bao gồm:

• Nhịn ăn hoàn toàn thời gian đầu (theo chỉ định), giúp giảm kích thích tụy tiết enzyme.
• Truyền dịch, điện giải để duy trì huyết áp, phòng mất nước và rối loạn điện giải.
• Dùng thuốc giảm đau theo phác đồ, giúp người bệnh bớt đau, dễ thở.
• Kháng sinh trong trường hợp nghi ngờ hoặc có bằng chứng nhiễm trùng.
• Theo dõi sát mạch, huyết áp, nhịp thở, xét nghiệm máu, hình ảnh học để phát hiện sớm biến chứng.

Người bệnh tuyệt đối không tự truyền dịch tại nhà hoặc tự dùng thuốc giảm đau mạnh mà không có chỉ định, vì có thể che khuất diễn tiến bệnh và gây nguy hiểm.

• Điều trị nguyên nhân

Song song với điều trị triệu chứng, việc xử lý nguyên nhân là bước quan trọng để ngăn tái phát:

• Sỏi mật: có thể được lấy sỏi bằng nội soi đường mật (ERCP) hoặc phẫu thuật tùy từng trường hợp.
• Rượu bia: cần ngừng hoàn toàn rượu bia sau đợt viêm tụy cấp để hạn chế tổn thương tụy về sau.
• Tăng triglyceride máu: sử dụng thuốc hạ mỡ máu kết hợp thay đổi chế độ ăn và lối sống theo hướng dẫn bác sĩ.  
• Thuốc nghi ngờ gây viêm tụy: cần được bác sĩ xem xét điều chỉnh hoặc thay thế.
  

• Chăm sóc hỗ trợ

Sau giai đoạn cấp, khi tình trạng cải thiện, chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý sẽ giúp tụy hồi phục tốt hơn:

• Ăn uống:
  

• • Bắt đầu bằng chế độ ăn lỏng, dễ tiêu theo hướng dẫn.
  • Giảm chất béo, hạn chế đồ chiên xào, nội tạng, thức ăn nhanh.
  • Tránh rượu bia và nước ngọt có gas.
    

• Lối sống:
  

• • Tập luyện điều độ, phù hợp sức khỏe để kiểm soát cân nặng.
  • Tránh thức khuya, căng thẳng kéo dài.
    

• Theo dõi định kỳ:
  

• • Khám sức khỏe, kiểm tra mỡ máu, chức năng gan – tụy theo hẹn.
  • Tái khám ngay nếu đau bụng trở lại, buồn nôn hoặc sụt cân nhanh.
    

Phòng khám An Phước đồng hành cùng bạn trong quá trình theo dõi sau điều trị, đưa ra phác đồ dinh dưỡng và lối sống phù hợp để giảm nguy cơ viêm tụy tái phát.

Cách phòng ngừa viêm tụy cấp trong đời sống

Dù không thể phòng ngừa 100%, nhưng thay đổi lối sống có thể giảm đáng kể nguy cơ viêm tụy cấp:

• Hạn chế tối đa rượu bia: đặc biệt nếu bạn đã từng bị viêm tụy hoặc có bệnh gan, mỡ máu cao. 
• Ăn uống cân bằng:
  

• • Giảm chất béo bão hòa (mỡ động vật, đồ chiên xào).
  • Tăng rau xanh, trái cây, chất xơ.
  • Hạn chế đường đơn và thức ăn nhanh
• Giữ cân nặng hợp lý: bằng chế độ ăn lành mạnh và vận động thường xuyên, giúp giảm nguy cơ tăng triglyceride máu và sỏi mật.
  

• Kiểm tra sức khỏe định kỳ:
  

• • Tầm soát sỏi mật, rối loạn mỡ máu, bệnh lý gan – tụy.
  • Tham khảo ý kiến bác sĩ khi có đau bụng bất thường, rối loạn tiêu hóa kéo dài.
    

• Không tự ý dùng thuốc kéo dài: đặc biệt là thuốc giảm đau, kháng viêm, corticoid… Nếu phải dùng lâu dài, cần được bác sĩ theo dõi chặt chẽ.
  

Việc chủ động chăm sóc sức khỏe ngay từ khi chưa có triệu chứng sẽ giúp bạn hạn chế được nhiều nguy cơ không chỉ riêng viêm tụy cấp mà còn các bệnh lý tiêu hóa – gan mật khác.

Xem thêm: Cách kiểm soát và điều trị tăng huyết áp hiệu quả

Kết luận

Hiểu rõ viêm tụy cấp là gì, nguyên nhân thường gặp và các triệu chứng cảnh báo là bước quan trọng để mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe. Bệnh có thể hồi phục tốt nếu được phát hiện sớm, theo dõi và điều trị đúng, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nặng nếu chủ quan hoặc tự điều trị tại nhà.

Nếu bạn đang có triệu chứng đau bụng kéo dài, rối loạn tiêu hóa hoặc lo lắng về viêm tụy cấp, hãy liên hệ Phòng khám An Phước để được đội ngũ bác sĩ tư vấn và hỗ trợ kịp thời. Chủ động thăm khám là cách tốt nhất để bảo vệ tụy và sức khỏe tiêu hóa của bạn.