Viêm gan do thuốc: triệu chứng và cách nhận biết sớm

Trong xã hội hiện đại, việc tiếp cận các dịch vụ y tế và dược phẩm ngày càng trở nên thuận tiện. Tuy nhiên, thói quen tự ý mua thuốc điều trị, lạm dụng thực phẩm chức năng hay tin dùng các bài thuốc dân gian không rõ nguồn gốc đang đặt lá gan của người Việt trước những nguy cơ chưa từng có. Tại Phòng khám An Phước, chúng tôi ghi nhận ngày càng nhiều trường hợp nhập viện với men gan tăng vọt, vàng da cấp tính mà nguyên nhân sâu xa chính là viêm gan do thuốc.

Viêm gan do thuốc là gì? Cơ chế gây bệnh

Gan đóng vai trò như một nhà máy thải độc khổng lồ của cơ thể. Hầu hết các loại thuốc khi nạp vào người đều phải đi qua gan để chuyển hóa trước khi được đào thải qua mật hoặc nước tiểu. Viêm gan do thuốc xảy ra khi quá trình chuyển hóa này tạo ra các chất độc hại tấn công trực tiếp vào tế bào nhu mô gan, gây viêm nhiễm hoặc hoại tử.

Bệnh thường xuất hiện dưới hai cơ chế chính:

• Trực tiếp (Phụ thuộc liều lượng): Xảy ra khi dùng quá liều thuốc cho phép (điển hình là Paracetamol ). Mức độ tổn thương gan tỷ lệ thuận với lượng thuốc nạp vào.
• Đặc hiệu (Không phụ thuộc liều lượng): Xảy ra do cơ địa dị ứng của người bệnh với một thành phần nào đó của thuốc. Trường hợp này rất khó dự đoán và có thể gây viêm gan do thuốc ngay cả khi dùng ở liều điều trị thông thường.

Điểm danh các nhóm thuốc dễ gây tổn thương gan

Không phải ai uống thuốc cũng bị bệnh gan, nhưng có một số nhóm dược phẩm có nguy cơ cao gây viêm gan do thuốc nếu không được kiểm soát chặt chẽ:

Nhóm thuốc giảm đau, hạ sốt (Paracetamol/Acetaminophen)

Đây là nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp tính tại Việt Nam và trên thế giới. Paracetamol là thuốc không kê đơn phổ biến nhất. Ở liều điều trị (thường dưới 4g/ngày với người lớn), nó an toàn. Tuy nhiên, nếu bạn uống quá liều hoặc uống khi đang sử dụng rượu bia, chất chuyển hóa độc hại là NAPQI sẽ tích tụ, phá hủy tế bào gan ồ ạt dẫn đến viêm gan do thuốc cấp tính.

Thuốc kháng sinh, kháng nấm

Một số loại kháng sinh quen thuộc như Amoxicillin/Clavulanate (chữa viêm xoang, viêm họng), Isoniazid và Rifampicin (điều trị lao) hay thuốc kháng nấm Ketoconazole đều nằm trong danh sách cảnh báo. Người bệnh cần tuân thủ tuyệt đối chỉ định của bác sĩ để tránh nguy cơ viêm gan do thuốc.

Thuốc điều trị mỡ máu (Statin) và tim mạch

Mặc dù tỉ lệ thấp, nhưng một số bệnh nhân sử dụng thuốc mỡ máu nhóm Statin hoặc thuốc tim mạch Amiodarone có thể gặp tình trạng tăng men gan nhẹ. Tuy nhiên, lợi ích của thuốc mang lại thường lớn hơn nguy cơ, nên bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ lưỡng.

Thực phẩm chức năng và thuốc Đông y không rõ nguồn gốc

Tâm lý “thuốc thảo dược lành tính, không bổ ngang cũng bổ dọc” là một sai lầm chết người. Rất nhiều trường hợp viêm gan do thuốc nặng nhập viện An Phước là do sử dụng thuốc nam trôi nổi chứa kim loại nặng, chất bảo quản lưu huỳnh hoặc các loại rượu ngâm rễ cây độc hại.

Xem thêm: Xét nghiệm chức năng gan gồm những gì? 

Triệu chứng viêm gan do thuốc: Đừng bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo

Triệu chứng của viêm gan do thuốc rất đa dạng, có thể xuất hiện chỉ sau vài ngày dùng thuốc hoặc ủ bệnh kéo dài vài tháng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu dưới đây là chìa khóa để ngăn chặn biến chứng xơ gan, suy gan.

Các triệu chứng khởi phát 

Ban đầu, người bệnh thường chỉ cảm thấy:

• Mệt mỏi, uể oải, suy nhược cơ thể không rõ nguyên nhân.
• Chán ăn, ăn không tiêu, cảm giác đắng miệng.
• Buồn nôn hoặc nôn mửa nhẹ.
• Sốt nhẹ, đau mỏi cơ khớp (giống như cảm cúm).
• Mẩn ngứa, phát ban đỏ ngoài da (dấu hiệu dị ứng thuốc).

Các triệu chứng toàn phát 

Khi tình trạng nhiễm độc gan trở nên nghiêm trọng, các biểu hiện đặc trưng của viêm gan do thuốc sẽ xuất hiện rõ rệt:

• Vàng da, vàng mắt: Do gan không chuyển hóa được Bilirubin, sắc tố mật tràn vào máu.
• Nước tiểu sẫm màu: Màu vàng đậm như nước chè đặc.
• Phân bạc màu: Phân có màu trắng xám như đất sét.
• Đau tức hạ sườn phải: Cảm giác đau âm ỉ hoặc dữ dội vùng gan.

Nếu bạn đang sử dụng bất kỳ loại thuốc nào và xuất hiện các dấu hiệu trên, hãy nghĩ ngay đến viêm gan do thuốc và đến gặp bác sĩ ngay lập tức.

Những ai có nguy cơ cao mắc bệnh?

Tại sao cùng uống một loại thuốc, người này khỏe mạnh còn người kia lại bị viêm gan do thuốc? Đó là do các yếu tố nguy cơ sau:

• Tuổi tác: Người lớn tuổi chức năng gan suy giảm, khả năng chuyển hóa thuốc kém nên dễ tích tụ độc tố. Trẻ em cũng nhạy cảm với một số loại thuốc nhất định.
• Giới tính: Phụ nữ thường có nguy cơ cao bị tổn thương gan do thuốc kháng sinh hơn nam giới.
• Thói quen uống rượu bia: Đây là yếu tố nguy hiểm nhất. Rượu làm cạn kiệt Glutathione (chất bảo vệ gan), khiến gan trở nên yếu ớt trước sự tấn công của thuốc. Người nghiện rượu uống Paracetamol rất dễ bị viêm gan do thuốc nặng.
• Bệnh lý nền: Người đã mắc viêm gan B, C, gan nhiễm mỡ hoặc béo phì, tiểu đường sẽ có lá gan nhạy cảm hơn, dễ bị tổn thương chồng chéo.

Xem Thêm: Thức khuya gây tác hại gì cho gan? 

Biến chứng khôn lường nếu không điều trị kịp thời

Nhiều người chủ quan cho rằng ngưng thuốc là hết bệnh. Tuy nhiên, nếu viêm gan do thuốc đã tiến triển nặng mà không được can thiệp y tế hỗ trợ, hậu quả để lại vô cùng nặng nề:

1. Suy gan cấp: Tế bào gan bị hoại tử hàng loạt, dẫn đến rối loạn đông máu, hôn mê gan (bệnh não gan) và tử vong nhanh chóng nếu không được ghép gan.
2. Viêm gan mạn tính: Tổn thương kéo dài khiến gan bị viêm dai dẳng, lâu dần dẫn đến xơ hóa.
3. Xơ gan: Các mô sẹo hình thành thay thế mô gan lành, làm mất chức năng gan vĩnh viễn.
4. Tắc mật kéo dài: Một số trường hợp viêm gan do thuốc gây tổn thương đường mật, dẫn đến tình trạng vàng da, ngứa ngáy kéo dài hàng tháng trời.

Quy trình chẩn đoán viêm gan do thuốc tại Phòng khám An Phước

Chẩn đoán bệnh lý này khá phức tạp vì không có một xét nghiệm đơn lẻ nào khẳng định chắc chắn. Tại Phòng khám An Phước, các bác sĩ áp dụng quy trình “chẩn đoán loại trừ” nghiêm ngặt để xác định chính xác viêm gan do thuốc:

• Khai thác tiền sử dùng thuốc: Bác sĩ sẽ hỏi rất kỹ về tất cả các loại thuốc kê đơn, không kê đơn, thực phẩm chức năng bạn đã dùng trong 3-6 tháng qua.
• Xét nghiệm máu chuyên sâu: Đánh giá mức độ tổn thương gan qua các chỉ số men gan (AST, ALT), chức năng khử độc (Bilirubin) và chức năng đông máu (PT/INR).
• Loại trừ nguyên nhân khác: Xét nghiệm virus viêm gan A, B, C, E và các bệnh lý tự miễn.
• Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm ổ bụng, siêu âm đàn hồi mô gan để đánh giá cấu trúc gan, loại trừ tắc mật do sỏi hoặc u.

Phác đồ điều trị và phục hồi chức năng gan

Mục tiêu điều trị viêm gan do thuốc tại An Phước là ngăn chặn tổn thương tiếp diễn và hỗ trợ gan tự hồi phục.

• Nguyên tắc số 1: Ngừng ngay thủ phạm gây bệnh. Việc xác định và dừng ngay loại thuốc nghi ngờ là bước quan trọng nhất. Trong nhiều trường hợp nhẹ, chỉ cần ngưng thuốc, men gan sẽ dần trở về bình thường.
• Sử dụng thuốc giải độc đặc hiệu: Với các trường hợp ngộ độc Paracetamol, bác sĩ sẽ dùng N-acetylcysteine càng sớm càng tốt để trung hòa độc tố.
• Điều trị hỗ trợ gan: Sử dụng các thuốc bảo vệ màng tế bào gan, thuốc lợi mật, truyền dịch để tăng cường thải độc.
• Kiểm soát triệu chứng: Điều trị ngứa, buồn nôn, rối loạn đông máu nếu có.

Chế độ dinh dưỡng cho người bị viêm gan do thuốc

Dinh dưỡng đóng vai trò như một “liều thuốc tự nhiên” giúp gan hồi sinh. Bệnh nhân đang điều trị viêm gan do thuốc cần lưu ý:

• Tuyệt đối kiêng rượu bia: Đây là điều kiện tiên quyết.
• Ăn nhẹ, dễ tiêu: Chia nhỏ bữa ăn, ưu tiên cháo, súp, canh rau củ để giảm gánh nặng tiêu hóa cho gan.
• Tăng cường Vitamin: Bổ sung nhiều rau xanh, trái cây tươi giàu Vitamin C, E, nhóm B để tăng sức đề kháng.
• Hạn chế chất béo, đường: Giảm ăn đồ chiên xào, nội tạng động vật và bánh kẹo ngọt.

Lời khuyên phòng ngừa từ chuyên gia An Phước

Tại phòng khám An Phước chúng tôi khuyến khích bạn nên phòng bệnh hơn chữa bệnh. Để tránh xa nỗi lo viêm gan do thuốc, hãy trở thành người sử dụng thuốc thông thái:

1. Chỉ dùng thuốc khi thật sự cần thiết và tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ về liều lượng, thời gian uống.
2. Không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau để tự điều trị tại nhà quá 5-7 ngày.
3. Cẩn trọng với các loại thực phẩm chức năng “xách tay”, thuốc gia truyền không nhãn mác.
4. Nếu bạn đang phải uống thuốc điều trị bệnh mạn tính (tiểu đường, lao, khớp…), hãy kiểm tra chức năng gan định kỳ 3-6 tháng/lần để phát hiện sớm dấu hiệu viêm gan do thuốc.
5. Thông báo ngay cho bác sĩ nếu thấy cơ thể có phản ứng lạ sau khi uống thuốc.

Kết Luận

Viêm gan do thuốc là tình trạng tổn thương gan nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu bạn sử dụng thuốc đúng cách và lắng nghe cơ thể. Đừng để sự chủ quan dẫn đến những biến chứng đáng tiếc như suy gan hay xơ gan.

Tại phòng khám An Phước , chúng tôi cam kết mang đến giải pháp chẩn đoán và điều trị bệnh lý gan mật chuẩn xác, an toàn. Hãy chủ động bảo vệ lá gan của mình bằng cách thăm khám định kỳ. Liên hệ với chúng tôi ngay hôm nay để được tư vấn và đặt lịch khám sớm nhất.