Nhiễm sán lá gan là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết sớm

Trong nhóm các bệnh lý về ký sinh trùng đường tiêu hóa tại Việt Nam, nhiễm sán lá gan đang trở thành một vấn đề sức khỏe đáng báo động. Do thói quen ăn uống đặc thù như ăn rau sống, gỏi cá hay các món tái, tỷ lệ người mắc bệnh ngày càng gia tăng và có xu hướng trẻ hóa.

Điều đáng lo ngại là các triệu chứng của bệnh thường diễn biến âm thầm, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý gan mật khác như viêm gan virus hay sỏi mật. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, nhiễm sán lá gan có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm như áp xe gan, xơ gan, thậm chí là ung thư đường mật. Bài viết dưới đây của các bác sĩ chuyên khoa tại Phòng khám An Phước sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện về căn bệnh này.

1. Nhiễm sán lá gan là gì? Phân loại bệnh

Sán lá gan là một loại ký sinh trùng có hình dáng giống chiếc lá, thân dẹt, thường ký sinh ở đường mật và nhu mô gan của người hoặc động vật. Bệnh nhiễm sán lá gan được chia làm hai loại chính dựa trên tác nhân gây bệnh:

1.1. Bệnh sán lá gan lớn 

Tác nhân chủ yếu là loài Fasciola hepatica hoặc Fasciola gigantica.

• Vật chủ chính: Thường là động vật ăn cỏ như trâu, bò, cừu. Người chỉ là vật chủ tình cờ mắc bệnh.
• Đặc điểm: Sán trưởng thành có kích thước khá lớn (khoảng 30mm x 10mm). Khi xâm nhập vào cơ thể, ấu trùng sẽ xuyên qua thành ruột, đi vào ổ bụng và tấn công nhu mô gan, gây tổn thương gan trước khi chui vào đường mật để ký sinh lâu dài.

1.2. Bệnh sán lá gan nhỏ (Clonorchiasis/Opisthorchiasis)

Tác nhân thường gặp là Clonorchis sinensis hoặc Opisthorchis viverrini.

• Vật chủ chính: Người và một số động vật ăn thịt (chó, mèo).
• Đặc điểm: Sán lá gan nhỏ có kích thước bé hơn nhiều (khoảng 10-20mm). Khác với sán lá gan lớn, ấu trùng sán lá gan nhỏ không di cư qua nhu mô gan mà đi ngược dòng từ tá tràng lên thẳng đường mật để gây bệnh.

Dù là loại nào, tình trạng nhiễm sán lá gan đều gây ra những tổn thương viêm nhiễm mạn tính tại gan và đường mật, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng thải độc và tiêu hóa của cơ thể.

2. Nguyên nhân và con đường lây nhiễm sán lá gan

Hiểu rõ con đường lây truyền là cách tốt nhất để phòng tránh nhiễm sán lá gan. Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người mà lây qua đường ăn uống.

Đối với sán lá gan lớn

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ thói quen ăn các loại rau mọc dưới nước chưa được nấu chín kỹ.

• Nguồn lây: Các loại rau thủy sinh như rau cần, rau ngổ, rau muống nước, cải xoong, ngó sen… là nơi trú ngụ lý tưởng của ấu trùng đuôi (giai đoạn lây nhiễm của sán).
• Nước uống: Uống nước lã từ sông, suối, ao hồ có chứa ấu trùng sán cũng là một con đường lây nhiễm sán lá gan lớn phổ biến ở các vùng nông thôn.

Đối với sán lá gan nhỏ

Thói quen ăn gỏi cá và các món thủy hải sản chưa chín là “thủ phạm” hàng đầu.

• Nguồn lây: Cá nước ngọt (cá mè, cá trắm, cá chép…) hoặc ốc chứa nang ấu trùng sán.
• Món ăn nguy cơ: Gỏi cá sống, cá nướng chưa chín, mắm tôm, mắm tép ủ chưa đủ thời gian để diệt ấu trùng.

Tại Phòng khám An Phước, chúng tôi tiếp nhận rất nhiều bệnh nhân thành thị bị nhiễm sán lá gan do thói quen ăn lẩu nhúng tái các loại rau cần, rau muống hoặc sở thích ăn gỏi cá cuối tuần.

Xem thêm: Xét nghiệm chức năng gan gồm những gì? 

3. Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết nhiễm sán lá gan

Triệu chứng của bệnh phụ thuộc vào giai đoạn phát triển của sán và số lượng sán ký sinh trong cơ thể.

3.1. Giai đoạn khởi phát (Giai đoạn xâm nhập)

Trong giai đoạn ấu trùng di chuyển (đặc biệt là sán lá gan lớn xuyên qua nhu mô gan), cơ thể sẽ có các phản ứng mạnh mẽ:

• Đau bụng vùng hạ sườn phải: Cơn đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội, dễ nhầm lẫn với đau dạ dày hoặc viêm túi mật. Đôi khi đau lan ra sau lưng hoặc lên vai phải.
• Sốt: Sốt thất thường, có thể sốt cao rét run hoặc sốt nhẹ thoáng qua.
• Rối loạn tiêu hóa: Chán ăn, buồn nôn, đầy bụng, khó tiêu, đôi khi tiêu chảy.
• Dị ứng da: Nổi mề đay, ngứa ngáy khắp người do phản ứng của hệ miễn dịch với độc tố của sán. Đây là dấu hiệu nhiễm sán lá gan khá đặc trưng nhưng thường bị bỏ qua.

3.2. Giai đoạn toàn phát (Giai đoạn mạn tính)

Khi sán đã định cư và trưởng thành trong đường mật, các triệu chứng có thể trở nên trầm trọng hơn hoặc đôi khi lại im lìm nguy hiểm:

• Vàng da, vàng mắt: Do sán gây tắc nghẽn đường mật, khiến sắc tố mật tràn vào máu.
• Gan to, đau tức: Gan sưng to, ấn vào thấy đau.
• Sụt cân, thiếu máu: Cơ thể xanh xao, mệt mỏi do sán chiếm đoạt chất dinh dưỡng và gây viêm nhiễm kéo dài.
• Đau bụng mật: Các cơn đau quặn gan điển hình do tắc mật.

Nếu bạn nhận thấy mình có các dấu hiệu trên kèm theo tiền sử hay ăn đồ tái sống, hãy nghĩ ngay đến khả năng nhiễm sán lá gan và đi thăm khám sớm.

4. Biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị

Nhiều người chủ quan cho rằng bệnh ký sinh trùng không nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu tình trạng nhiễm sán lá gan kéo dài nhiều năm không được điều trị, hậu quả để lại là vô cùng nặng nề:

1. Áp xe gan: Sán di chuyển và gây hoại tử nhu mô gan, tạo thành các ổ mủ (áp xe). Nếu ổ áp xe vỡ có thể gây viêm phúc mạc, đe dọa tính mạng.
2. Viêm đường mật, viêm túi mật: Sán ký sinh gây dày thành ống mật, viêm nhiễm ngược dòng.
3. Xơ gan: Tổn thương gan mạn tính dẫn đến xơ hóa, suy giảm chức năng gan.
4. Ung thư đường mật (Cholangiocarcinoma): Đây là biến chứng đáng sợ nhất, đặc biệt liên quan đến nhiễm sán lá gan nhỏ lâu năm. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp sán lá gan nhỏ vào nhóm tác nhân gây ung thư sinh học loại 1.
5. Sán lạc chỗ: Đôi khi sán non di chuyển lạc đường sang phổi, mắt, dưới da hoặc thậm chí lên não, gây ra các biến chứng khó lường tại các cơ quan này.

5. Phương pháp chẩn đoán nhiễm sán lá gan tại An Phước

Để xác định chính xác bạn có bị nhiễm sán lá gan hay không, các bác sĩ tại Phòng khám An Phước sẽ phối hợp nhiều phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng hiện đại:

• Xét nghiệm máu (Miễn dịch ELISA): Tìm kháng thể kháng sán trong huyết thanh. Đây là phương pháp có độ nhạy cao, giúp phát hiện bệnh ngay cả khi chưa tìm thấy trứng sán trong phân.
• Xét nghiệm phân: Tìm trứng sán lá gan trong mẫu phân. Tuy nhiên, tỷ lệ tìm thấy trứng thường thấp và phụ thuộc vào giai đoạn bệnh.
• Siêu âm gan mật 4D: Hình ảnh siêu âm có thể phát hiện các tổn thương gan, hình ảnh sán trong đường mật hoặc các ổ áp xe do sán gây ra. Đây là công cụ hỗ trợ đắc lực để chẩn đoán nhiễm sán lá gan lớn.
• Chụp CT/MRI: Được chỉ định trong các trường hợp khó hoặc cần đánh giá mức độ tổn thương gan, biến chứng u gan.

Công thức máu thường quy cũng thường cho thấy chỉ số bạch cầu ái toan (Eosinophil) tăng cao – một chỉ dấu quan trọng của nhiễm ký sinh trùng.

6. Phác đồ điều trị và cách phòng ngừa

Điều trị y khoa

Bệnh nhiễm sán lá gan hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm. Tại An Phước, chúng tôi áp dụng phác đồ điều trị đặc hiệu theo hướng dẫn của Bộ Y tế:

• Thuốc đặc trị: Sử dụng các loại thuốc diệt ký sinh trùng như Triclabendazole (với sán lá gan lớn) hoặc Praziquantel (với sán lá gan nhỏ).
• Điều trị triệu chứng: Sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt, kháng sinh (nếu có bội nhiễm vi khuẩn).
• Can thiệp ngoại khoa: Trong trường hợp có biến chứng tắc mật cấp tính hoặc áp xe gan lớn, có thể cần can thiệp dẫn lưu mủ hoặc nội soi lấy sán (ERCP).

Bệnh nhân cần tuân thủ tuyệt đối liều lượng và thời gian uống thuốc do bác sĩ chỉ định. Tự ý mua thuốc điều trị nhiễm sán lá gan tại nhà có thể dẫn đến kháng thuốc hoặc không tiêu diệt triệt để mầm bệnh.

Phòng ngừa chủ động

Để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi nguy cơ nhiễm sán lá gan, hãy thực hiện nguyên tắc “Ăn chín – Uống sôi”:

1. Tuyệt đối không ăn gỏi cá sống, cá nướng chưa chín.
2. Hạn chế ăn các loại rau sống mọc dưới nước (rau cần, rau muống, cải xoong…) nếu chưa được nấu chín kỹ.
3. Không uống nước lã.
4. Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
5. Tẩy giun định kỳ 6 tháng/lần, tuy nhiên thuốc tẩy giun thông thường không diệt được sán lá gan, nên cần đi khám chuyên khoa để tầm soát.

7. Tại sao nên chọn Phòng khám An Phước để khám và điều trị ký sinh trùng?

Phòng khám An Phước tự hào là địa chỉ uy tín trong lĩnh vực chẩn đoán và điều trị các bệnh lý Tiêu hóa – Gan mật và Ký sinh trùng.

• Đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm: Các bác sĩ từng công tác tại các bệnh viện Truyền nhiễm và Nhiệt đới đầu ngành, chẩn đoán chính xác các ca nhiễm sán lá gan phức tạp.
• Hệ thống xét nghiệm tự động: Máy miễn dịch hiện đại cho kết quả xét nghiệm ký sinh trùng nhanh chóng, chính xác.
• Quy trình khép kín: Từ khám bệnh, siêu âm, xét nghiệm đến cấp thuốc điều trị đều được thực hiện tại chỗ, giúp bệnh nhân tiết kiệm thời gian và chi phí.
• Tư vấn tận tâm: Bác sĩ không chỉ kê đơn mà còn tư vấn kỹ lưỡng về chế độ ăn uống, sinh hoạt để phòng bệnh tái phát.

Kết Luận 

Nhiễm sán lá gan tiềm ẩn nguy cơ xơ gan, ung thư nguy hiểm nếu không điều trị sớm. Đừng bỏ qua các dấu hiệu đau tức hạ sườn phải, ngứa da hay rối loạn tiêu hóa. Liên hệ ngay phòng khám An Phước để được xét nghiệm chính xác và áp dụng phác đồ điều trị chuyên sâu.